Nieuws

Illustratie

2 maart 2011

Schatten van Cadenza

 

Schatten van Cadenza

Een co-creatief onderzoek naar reflecteren op professioneel handelen

 

Augustus 2009 – december 2009

In de herfst van 2010 is onderzoek verricht naar reflectie op professioneel handelen in Cadenza. In Cadenza staat o.a. bezinning centraal op: ‘hoe we het doen, hoe we het georganiseerd hebben, en hoe we het eerste jaar evalueren’. In de pioniersfase van palliatieve zorg past reflectie op professionaliteit met als doel om beter met elkaar samen te werken. Hoe schuren de verschillende disciplines in die zorg rondom dat bed met elkaar?

De centrale probleemverkenning formuleerden wij als volgt: Het reflecteren op professioneel handelen in de samenwerking met andere professionals, om tot een hogere effectiviteit in die samenwerking rondom palliatieve zorg te komen.

Het onderzoek betreft een handelingsonderzoek, waarin gekozen is voor het werken met narratieven, de verhalen en dialoog als methoden voor praktijkverbetering.  Typerend voor handelingsonderzoek is: ‘laten we al doende kennis op doen en vooralsnog datgene voor waar aannemen dat goed blijkt te werken (Dewey 1910)’.  Handelingsonderzoek is in essentie onderzoek in co-creatie, waarbij het onderscheid tussen ‘onderzochten’ en de onderzoeker opgeheven is. Daarbij komt een proces van (zelf)reflectie tot stand onder de onderzochten en de onderzoeker ten aanzien van de onderzoeksvraag en het gevoerde onderzoeksproces.

Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van een thesis behorende bij de Masteropleiding ‘Human and Organizational Behavior’ van de Transfergroep Rotterdam. Onderzoeker Judith Poelmann studeerde in februari 2010 Cum Laude af met dit onderzoek naar reflectie op professioneel handelen in Cadenza.  Het onderzoek is in te zien in de bibliotheek van Leerhuizen Palliatieve Zorg, locatie Cadenza, aan de Oosterhagen in Rotterdam-Zuid. U kunt hiervoor een afspraak maken met …. , telefoonnummer ……..

 Dit onderzoek, waarin de onderzoeker over het handelen-met-elkaar in gesprek is gegaan, bracht verandering en transitie tot stand die tegelijkertijd centraal stond in dit onderzoek! Dit praktijkonderzoek is een exemplarisch handelingsonderzoek. Typerend hiervoor is dat de inzichten die we hebben verkregen, tijdelijk ondersteund worden door het praktische  zoekproces te ondersteunen en op systematische wijze te reconstrueren. Het is een leerproces waarin de onderzoeker samen met de onderzochten in gesprek (kritische dialoog) is gegaan met het doel aan de hand van een thema exemplarische kennis te verkrijgen over de dynamische sociale ‘werkelijkheid’. 

Uitvoering

Voor de uitvoering van dit onderzoek heeft de onderzoeker een aantal dagen meegelopen met professionals van uiteenlopende disciplines, en deze ervaringen vervolgens geëvalueerd met de betrokken professionals.  Vervolgens heeft onderzoeker gesprekken gevoerd met twintig professionals, daarbij was het voor de onderzoeker de uitdaging om het ‘vanzelfzwijgende’ te (laten) expliciteren. Elk gesprek startte met de vraag: “Als we vanuit het perspectief van de betrokken professional kijken naar het onderzoek, wat levert dat dan op?”.

“Dat werk wat wij doen is gewoon, zeggen we altijd. Maar dit werk is eigenlijk helemaal niet gewoon.”

 Ook het bijwonen van multidisciplinaire overleggen en thema-avonden, het meekijken met de professionals - en evalueren van eerste indrukken – naar de preview van de TV uitzending over Cadenza, zijn onderdeel geweest van de onderzoeksaanpak. 

Ten slotte is er een reflexieve workshop geweest. In deze workshop was het de bedoeling om in een open dialoog de percepties op het professionele handelen uit te wisselen om uiteindelijk te komen tot gedeelde en ongedeelde werkelijkheden en betekenissen. Het vereist van alle actoren inspanningen om de plek der moeite op te zoeken, zo dicht mogelijk langs elkaar heen te praten en toch gezamenlijke betekenis te geven. (Boonstra en De Caluwé, 2006:31)

 

Het samenzijn

Samen betekenis geven

In de Nationale Week van Reflectie in de Zorg was er een reflexieve afsluitende workshop georganiseerd waarin de totale onderzoeksgroep voor het eerst tijdens de onderzoeksfase bijeenkwam. Dit samenzijn visualiseert de betrokkenheid van de onderzochten met het onderzoek. Allereerst heeft onderzoeker haar methodologische standpunten geëxpliciteerd: oe krijg ik zoveel mogelijk informatie op tafel in de themafase? waarom is wat, wanneer en hoe gedaan. In deze presentatie waren ook beeldfragmenten van de KRO uitzending over Cadenza opgenomen. De professionals werden uitgenodigd om vanuit het perspectief van de gasten naar het professionele handelen in Cadenza te kijken. Zo geeft een van de fragmenten aanleiding om met elkaar in dialoog te gaan over de boodschap aan een van de gasten ‘of ze er binnenkort nog wel zal zijn’. Welke impact heeft deze informatie op de gast, en op haar naasten?  Er werd samengevat hoe belangrijk het is dat de professionals zich bewust blijven van de impact van informatie en daarmee van hun professionele handelen.  In die zelfreflectie onderzoekt en evalueert de professional de cognitieve en affectieve aspecten van zijn handelen, de voorbije en de actuele. Hij onderzoekt of, en zo ja wat, hij over het hoofd dreigt te zien, welke motieven hem op sleeptouw dreigen te nemen. (Van Unen, 2007: 185).

Vervolgens gingen de professionals in groepjes uiteen; in elke groep waren de verschillende disciplines vertegenwoordigd. Daarbij zijn ze aan de slag gegaan met een sterkte- zwakte analyse over het professionele handelen en de voorlopige thema’s die onderzoeker uit het vooronderzoek gedestilleerd had.

Voorlopige thema’s

 

A.    Professioneel palliatief handelen (wat verstaan we er onder?)

B.     Focus op professionele verantwoordelijkheid (verantwoordelijkheid willen nemen, grenzen aangeven, grenzen stellen)

C.     Zelfzorg (zelfkennis door zelfreflectie, je normen en waarden, wat is voor jou werkelijk belangrijk?)

D.    In dialoog gaan (woorden geven, communiceren en samenwerken, zorg voor onderlinge afstemming en consensus       over besluitvorming)

E.     Zingeving (levensvragen, geloven en vertrouwen,  betekenis geven, leven en sterven)

 

De voorlopige thema’s zijn op basis van kernonderwerpen en citaten uit de gesprekken en overleggen geformuleerd en staan in willekeurige volgorde. 

 

Er bleek spoedig overeenstemming onder de professionals welke twee thema’s prioriteit verdienen om mee aan de slag te gaan. 

Geprioriteerde thema’s

A.    Professioneel palliatief handelen (wat verstaan we er onder?)

B.     Focus op professionele verantwoordelijkheid (verantwoordelijkheid willen nemen, grenzen aangeven, grenzen stellen).

 

Samenvattend

Handelingsonderzoek zelf brengt al beweging aan in het object van onderzoek. Door als onderzoeker het licht te werpen op ‘reflecteren op professioneel handelen’, gingen de onderzochten bij zichzelf te rade: Hoe handel ik? Doe ik dat bewust? Is mijn handelen helpend en voor wie? Onderzoeker heeft van nabij meegemaakt dat mensen zichzelf gerichte  vragen gingen stellen, en anderen gingen bevragen en zo de dialoog opzochten. De  onderzoeker gaven ze dat ook terug: “je maakt wel wat los”, “ik heb stof tot nadenken”, “ik ben blij dat je er bent”.

De gesprekken aan tafel, het observeren van en participeren in overleggen,  het observeren van professioneel handelen in de organisatie,  geven veel waardevolle informatie voor nadere analyse en ordening.    

Dit onderzoek levert vele schatten op. Een greep daaruit:

Voor de professionals:

·         Het belang van reflecteren is gezamenlijk gedeeld. Daarbij is het onderscheid besproken tussen zelfreflectie, reflectie vóór-het-handelen, tijdens-het-handelen- na-het-handelen.

·         Er is gestart met focus aan te brengen in het professioneel handelen (Wat gaat goed, wat kan anders en wat gaan we met elkaar aanpakken). De sterkte-zwakte analyse met betrekking tot het professioneel handelen in Cadenza kan hierbij helpen te nuanceren.

·         De behoefte is expliciet uitgesproken om met elkaar de professionele verantwoordelijkheden te gaan onderzoeken om te komen tot een professionaliseringsslag op de werkvloer.

·         Bewustwording van het omgaan met het appѐl van de lijdende mens (en wat betekent dit voor het professioneel handelen?).

Voor de organisatie:

·         Trots op de beweging die de onderzochten gemaakt hebben.

·         De uitgesproken wens om te komen tot verdieping in professioneel handelen.

·         De wens om de werkvloer als krachtige leeromgeving beter te gaan benutten. 

·         Het bespreekbaar maken van een aantal onderwerpen die voorheen niet in de openheid in de organisatie aan de orde gesteld worden, de ‘shadow themes’. Dit zijn onderwerpen waarover mensen zich minder vrij voelen; deze worden meestal alleen besproken in kleine groepjes van mensen die elkaar vertrouwen.  (Stacey, 2000)


 

 

Vervolg 1

Begin 2010 is door Leerhuizen Palliatieve Zorg mede naar aanleiding van dit onderzoek een cursus “Integrerend Zorgen” georganiseerd. De training bestond uit dagdelen: Communiceren en organiseren, Reflecteren is actie, Toepassing in de praktijk.

Er bestaan plannen om het Onderzoek van Judith Poelman te herhalen. Ook zijn er ideeën om een trainer uit te nodigen om via bed-side teaching hulpverleners te ondersteunen om reflectie in te oefenen in het de dagelijkse praktijk.

 


 

 

Vervolg 2

In het voorjaar van 2011 zal een vervolg plaatsvinden met als doel om te onderzoeken welke ontwikkelingen in professioneel handelen, in professionele verantwoordelijkheid en  onderlinge samenwerking de professionals hebben gerealiseerd, tegen welke zaken ze daarbij zijn opgelopen,  en welke wensen in verdere ontwikkelingen actueel zijn in Cadenza.  Onderzoeker Judith Poelmann zal dan opnieuw met de onderzoeksgroep in Cadenza in dialoog gaan.

Via onze website zullen wij u graag op de hoogte houden van nieuwe ontwikkelingen betreffende deze onderzoeksreeks.

Voor vragen – of nadere informatie – over deze onderzoeken kunt u contact opnemen met Frans P.M. Baar (f.baar@laurens.nl), specialist ouderengeneeskunde en consulent palliatieve zorg, directeur Leerhuizen Palliatieve Zorg. 


 

 

Literatuurlijst

 

 

Literatuur

Baarda, Ben, De Goede, Martijn en Teunissen, José  (2005)

Basisboek kwalitatief onderzoek, handleiding voor het opzetten en uitvoeren van kwalitatief onderzoek

Stenfert Kroese

 

Boeije, H. (2005)
Analyseren in kwalitatief onderzoek, denken en doen
Amsterdam, Boom

Boonstra, Jaap en Léon de Caluwe e.a. (2006)

Interveniëren en veranderen, zoeken naar betekenis in interacties

Deventer, Uitgeverij Kluwer

 

Brenters, Marlies (1999)

De organisatie als netwerk, hoe mensen organisaties veranderen en organisaties mensen

Alphen aan den Rijn, Samsom

 

Bridges, William (2005)

Managen van transities, over de menselijke kant van organisatieveranderingen

Thema, Uitgeverij van Schouten & Nelissen

 

Charmaz, K. (2006)
Constructing grounded theory. A practical guide through qualitative analysis.
London, Sage Publication

 

Coenen, Bert (2004)

Het verborgen lijden in organisaties, een pleidooi tegen de aanpassing

Soest, uitgeverij Nelissen

 

Coenen, Bert (2005)

Humanisering van begeleiding, kritisch-methodologische handreikingen voor begeleiding bij complexe organisatie- en veranderingsprocessen

Soest, Uitgeverij Nelissen

 

Coenen, Bert (2009)

Schuren, knutselen en schooieren, coachen als praktijkwetenschap: een begeleidingskundig perspectief

Barneveld, Uitgeverij Nelissen

 

Golafshani, N. (2003)
Understanding reliability and validity in qualitative research
The Qualitative Report, Vol. 8, No. 4 December 2003

 

Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1989)
Fourth Generation Evaluation
Thousand Oaks, SAGE Publications Inc.

 

Jacobs, Gaby e.a. (2008)

Goed werk, verkenningen van normatieve professionalisering

Amsterdam, Uitgeverij SWP

 

Maselink, Robbert en Van den Nieuwenhof, Rombout e.a. (2008)

Waarderend organiseren, appreciative Inquiry: co-creatie van duurzame verandering

Nieuwerkerk aan den IJssel, Gelling Publishing

 

Maso, Ilja en Adri Smaling (2004)

Kwalitatief onderzoek; praktijk en theorie

Amsterdam, Uitgeverij Boom

 

Maso Ilja, Andringa Greet, Heusѐrr Saskia (2004)

De rijkdom van ervaringen, theorie en praktijk van empirisch fenomenologisch onderzoek

Utrecht, Uitgeverij LEMMA BV

 

Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994)
Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.)
Thousand Oaks, Sage Publications

 

Mulder, Minke (2005)

De vraag van muis

Amsterdam, Uitgeverij Hillen B.V.

 

Seale, C. (Ed.) (2004)
Researching society and culture (2nd ed.)
London,  Sage Publications

 

Silverman, D. (2000)
Doing Qualitative Research, a practical handbook
London,  Sage Publications

 

Smaling, Adri (2008)

Dialoog en empathie in de methodologie

Amsterdam, Uitgeverij SWP

 

Stacey, R. (2000)
Strategic Management & Organisational Dynamics
Financial Times Management

 

Stenbacka, C. (2001)
Qualitative research requires quality concepts of its own
Management Decision, 39, No. 7.

 

Swanborn, P. G. (2003)
Case-study's. Wat, wanneer en hoe
Amsterdam, Boom

 

Tjin A Djie, Kitlyn en Irene Zwaan (2007)

Beschermjassen, transculturele  hulp aan families

Assen, Uitgeverij Koninklijke van Gorcum

 

Tromp, Coyan (2004)

Breedbeeld Wetenschap, een kritisch-reflexief onderzoeksmodel gebaseerd op een breed rationaliteitsbegrip

Utrecht, Uitgeverij Jan van Arkel

 

Van den Berg, Marinus (2009)

Rouwen in de tijd, een zoektocht in het landschap van afscheid en verlies

Kampen, Uitgeverij ten Have

 

Van Heijst, Annelies (2008)

Menslievende zorg, een ethische kijk op professionaliteit

Kampen, Uitgeverij Klement

 

Van den Nieuwenhof, Rombout (2005)

De taal van verandering, veranderen in dialoog

Schiedam, Uitgeverij Scriptum Management

 

Van Unen, Chaim (2007)

De professionals, hulpverleners tussen kwetsbaarheid en beheersing

Delft, Uitgeverij Eburon

 

Van Unen, Chaim (2009)

Bij de gratie van de relatie, hulpverleners op de werkvloer van de hulpverlening

Delft, Uitgeverij Eburon

 

Wester, F., & Peters, V. (2004)
Kwalitatieve analyse, uitgangspunten en procedures
Bussum, Uitgeverij Coutinho

 

Yin, R. K. (1994)
Case study research, design and methods
London, Sage Publications

 

Naslagwerk

·         Leidraad Regionaal Palliatief Centrum Laurens Cadenza (september 2008)

·         De kleine Frederik is blind. Denken over kwetsbaarheid. Banning, H.

·         Presentatie Harry Kunneman ‘Het belang van normatieve professionalisering in de sociale sector’ (10 februari 2009; NVMW-conferentie)