Blog

Langzame Zorg

Zondagsrijders zijn meestal ook trage rijders. Deze rijders worden op de snelweg als een gevaar gezien. Ook op de binnenwegen zijn ze niet zo geliefd want daar is steeds meer sluipverkeer, dat zich zo snel mogelijk van a naar b wil verplaatsen. Er zijn steeds meer mensen die niet houden van slingerende wegen langs meanderende wateren, maar die graag rijden op op de tekentafel  ontworpen rechte wegen. 

De lineaire rijders die gaan voor 130 en meer hebben de overhand. Ook steeds meer op zondag zodat die zondagsrijders  op de zes andere dagen van de week nog minder geliefd zijn. Ze doen er het beste aan om hun auto in de garage te laten staan. In de wereld van de voetbal waar ik niet veel verstand van hebben worden vertragingstechnieken verschillend gewaardeerd. Het ligt er maar aan of je aan de winnende of aan de verliezende kant staat.  Je kunt met vertraging er voor zorgen dat de stand niet verandert en je zo wint of dat de tegenstander juist verliest. De waardering voor vertraging is ambivalent. Wie regelmatig gebruiker is van het openbaar vervoer heeft te maken met aanvaardbare vertraging en vertragingen die je niet aanvaardt omdat je een aansluiting mist of op een voor jou belangrijke afspraak te laat komt, zoals een examen, een afscheid, een spreekbeurt die je hebt te verzorgen.
Hoewel er altijd wel een al of niet bekende oorzaak voor deze vertraging is, zoals aanrijding met een persoon, zijn de reacties verschillend. Het maakt uit of er snel informatie gegeven wordt en je zicht krijgt op de duur van de vertraging of op andere reismogelijkheden. Geen informatie wekt meer irritatie, meer verbale woede. We zijn de controle kwijt. Er is sprake van een vorm van onmacht. Onmacht kan exploderen tot woede. Vertraging kan woede teweeg brengen. Deze ervaringen met vertraging zijn ook in de zorg te vinden. Allereerst is er de ongewenste ver-traging die veel ziekte met zich meebrengt. Ik bezoek wekelijks een man met een trachea-stoma vanwege kanker op zijn stembanden. Hij praat graag maar dat kan nu alleen via middelen zoals opschrijven, de email en de Ipad. Ik bewonder hoe hij zich dit alles heeft aangeleerd om zo te kunnen blijven communiceren, maar ik leer ook dat ik mij van haasttijd in vertraagde tijd moet verplaatsen. Er zijn veel voorbeelden van vertraagde communicatie en er zijn  ook veel verschillende houdingen en gedragingen van patiënten, familie, hulpverleners en bezoekers te registreren. Al of niet ? liever wel ? wordt besloten om zo een patiënt als ?laatste? zorg te bieden. Dan hoeven anderen minder lang te wachten en dan er is ook meer ruimte om de zorgduur uit te laten lopen. In de  terminale zorg die momenteel mijn grootste aandacht heeft, moet regelmatig slecht nieuws worden gebracht. In een ziekenhuis had men alle onderzoeken zo gepland dat ze op een dag konden plaatsvinden. Men dacht dat dat voor de patiënt gunstig was maar dat bleek niet zo te zijn. De patiënt zei dat er nu op een dag zoveel slecht nieuws tegelijk op hem was afgekomen dat dat teveel in een keer was.  Een andere patiënt sprak van een bommentapijt aan slecht nieuws. (Het beeld is  van mij maar het kwam op in het gesprek). Het was hem allemaal bovendien zoals hij vertelde snel,koud en technisch meegedeeld.  Ik hoorde ineens het verschil tussen een mededeling doen en vertellen. De NS voegt tegenwoordig ook wel wat onnodig veel zodat  het weer een techniekje is de zin onze excuses voor het ongemak toe. De man met wie ik sprak had elk vorm van empathie gemist. Kun je zeggen dat  voortdurende haast, snel willen handelen en oplossen  een aanslag is op het empathisch vermogen?  Men, algemeen gezegd, trekt uit zichzelf niet meer aan de rem totdat een ander aan de rem trekt. Veel mensen kennen hun eigen rem niet. In de treinen is een automatische beveiliging ingebouwd zodat bij het overtreden van de snelheid de trein automatisch wordt geremd en tot stilstand komt. Dit kan heel wat ongelukken en ellende voorkomen. In de terminale fase van het leven moeten ook heel wat beslissingen genomen over vaak ingrijpende zaken als chemokuren, wel of niet operaties, doorgaan met behandelingen of stoppen, verlichting van ongemak en pijn. Zorgverleners zijn niet zelden snelle beslissers en onder zorgverleners zijn ook hier weer verschillen. Een verzorgende vertelde dat ze zich stoorde aan artsen die niet snel konden besluiten waardoor naar haar inzicht een patiënt te lang teveel pijn had.  Ging het hier om de arts, de zuster of de patiënt. Tempoverschillen op elkaar afstemmen is een andere kunst en dat gaat niet zonder vertraging. Mededelingen die te snel zijn gedaan moeten bijna altijd herhaald worden en hebben niet zelden geleid tot verwarring, misverstanden en tal van nieuwe vragen.  Het is me duidelijker geworden dat haast vaak veel tijd kost.  Mededelingen zijn vaak eenzijdig, haastig , onafgesproken, zonder aandacht voor de vraag of het schikt en we zijn er ons vaak niet bewust van dat er achter mededelingen verhalen en vooronderstellingen schuil gaan. Er is teveel een lineaire mededelingencultuur die wel weet dat een patiënt recht op informatie heeft, maar er is onvoldoende een  wederkerige verhaalcultuur. Er wordt onbewust gedacht dat dat veel tijd kost. Vertellen, de tijd nemen, vertraging inbouwen, een gesprek niet alleen soms samenvatten, navragen of je de ander goed verstaat en vooral ook met een open vraag afronden, hoe was dit gesprek voor u, hoe voelde u zich erbij, leidt tot hogere tevredenheid en draagt meer dan meetbaar is bij aan een lijdensverlichting.  Het zou de moeite waard zijn als de zorgethiek een laboratorium  met vertragingsoefeningen  zou organiseren waarin allerlei zorgverleners met elkaar bij  elkaar  hun verhouding met ?de zondagsrijder? ontdekken, leren wat de waarde en de grenzen zijn van vertraging, waar wiens ambivalenties zijn en hoe ze dit kunnen inweven in hun eigen dagelijkse realiteit. Wie een dag of een cursus of een lezing of een overleg langzaam begint, doet , leert en beleeft vaak veel meer dan wie de dag of een kamer of een localiteit met nog zijn mobiele telefoon aan het oor binnenkomt rennen.  Langzame zorg betere zorg??..?

Marinus van den Berg

Vrijdag 10 juni 2011