background image
Handreiking voor de ontwikkeling, implementatie en verankering van palliatieve zorg in grote organisaties, juni 2013
21
5. Stappenplan voor het methodisch ontwikkelen en
implementeren van een Programma Palliatieve Zorg

Een programma palliatieve zorg bestaat uit gespecificeerde en op elkaar afgestemde activiteiten en
maatregelen. Het programma is gericht op het verlenen van palliatieve zorg met als doel het realiseren
van de hoogst mogelijke kwaliteit van leven voor patiŽnten voor wie geen genezing meer mogelijk is en
voor hun naasten. De aanleiding voor de ontwikkeling en implementatie van een programma palliatieve
zorg kan per organisatie verschillen. De wens om de palliatieve zorg te verbeteren, kan zowel vanuit de
dagelijkse praktijk (bottom-up) komen, bijvoorbeeld vanuit professionals met een vernieuwende visie
en de drive te komen tot een daadwerkelijke zorgverbetering, als van bovenaf (topdown), bijvoorbeeld
geÔnspireerd door goede voorbeelden, of door nieuwe protocollen, nieuwe organisatierichtlijnen of
-eisen. Ook klachten van patiŽnten en hun naasten en `schrijnende' casuÔstiek, aangebracht door eigen
hulpverleners, blijken aanleiding te kunnen zijn om meer aandacht te willen geven aan palliatieve zorg.
Besef van urgentie

Van belang is dat er een besef van urgentie ontstaat dat ≠ op basis van interne of externe informatie/
ontwikkelingen ≠ een verandering noodzakelijk is. Een koerswijziging die verder reikt dan een simpele
aanpassing van een protocol of werkwijze. Het onder de aandacht brengen van het belang van goede
palliatieve zorg en het nagaan van de `sense of urgency', zijn steeds terugkerende activiteiten tijdens
het ontwikkelings- en implementatieproces van een programma palliatieve zorg.
Continu bijstellen

Een succesvolle implementatie van een programma palliatieve zorg vereist een goede voorbereiding en
planning, inclusief een systematische aanpak. Deze aanpak betekent niet dat er een plan is waarvan
een organisatie niet meer kan afwijken. Integendeel, het doel is om steeds te leren van voorgaande
stappen en er is ruimte om continu bij te stellen als dat nodig is (29). Het door de stuurgroep van deze
handreiking gekozen model van Grol en Wensing voor effectieve implementatie van veranderingen in de
zorg bestaat uit een zestal stappen (zie figuur 1, in hoofdstuk 3).

In dit hoofdstuk staat per stap wat belangrijke aandachtspunten zijn. Weliswaar biedt het model van
Grol en Wensing een structuur, maar uiteraard kan de werkelijkheid vragen om een andere volgorde, of
om aanvullende stappen (29).
Stap 1: Ontwikkel een voorstel voor verandering

In de eerste stap staat het formuleren van een concreet, goed onderbouwd en haalbaar voorstel voor
de inhoud van een programma palliatieve zorg centraal. Ook de wijze van ontwikkeling en invoering
volgt in deze stap. In het voorstel wordt beschreven waarom invoering van het programma belangrijk
is. Van belang is dat in deze fase betrokkenen uit verschillende geledingen van de organisatie bij elkaar
komen om een gezamenlijk gedragen voorstel, met daarin de hoofdlijnen van het programma palliatieve
zorg, te realiseren. Onderbouw het voorstel met wetenschappelijke literatuur en presenteer het geheel
in een aantrekkelijke en toegankelijke vorm. Bied daarbij ruimte voor aanpassingen.