background image
Handreiking voor de ontwikkeling, implementatie en verankering van palliatieve zorg in grote organisaties, juni 2013
5
Voorwoord

Voor u ligt een handreiking voor de ontwikkeling, implementatie en verankering van een programma
palliatieve zorg in grote organisaties. Mede dankzij subsidie van ZonMw zijn wij in de gelegenheid
gesteld de ervaringen met palliatieve zorg van veel mensen en hun organisaties bij elkaar te brengen.
Wij zijn de Stichting Leerhuizen Palliatieve Zorg, het Erasmus MC en enkele samenwerkingspartners
in de regio Rotterdam, te weten Laurens, Lelie zorggroep (allebei Verpleeghuizen & Verzorgingshuizen
+ Thuiszorgorganisaties (V&V+T's)) en het Maasstad Ziekenhuis. Allemaal zorgorganisaties die sinds
korte of al langere tijd gericht aandacht geven aan de ontwikkeling van palliatieve zorg binnen hun
werkvelden.

Deze handreiking, die door de stuurgroep (zie bijlage 6) namens de verschillende participanten
is samengesteld, focust vooral op de intramurale setting van ziekenhuizen en grote verpleeg- en
verzorgingshuisorganisaties. Uiteraard zijn de auteurs van deze handreiking zich er zeer van bewust
dat een intramuraal programma palliatieve zorg continu raakvlakken heeft met de palliatieve zorg in
de eerste lijn. Deze raakvlakken komen waar van toepassing ook aan bod in deze handreiking. Zo
kan adequate intramurale palliatieve zorg ertoe bijdragen dat meer mensen kunnen overlijden in de
omgeving die bij hen past, en die zij ook wensen. Daarnaast is het mogelijk om patiŽnten die niet thuis
kunnen overlijden intramuraal beter op te vangen en te begeleiden.
Pioniers

Palliatieve zorg heeft in de afgelopen decennia een gestage ontwikkeling doorgemaakt. Vanuit de basis,
rondom de patiŽnten en hun naasten, hebben pioniers de zorg rond het levenseinde verder vormgegeven.
Kleine initiatieven op verpleegafdelingen in enkele verpleeghuizen, ziekenhuizen, bijna-thuis-huizen en
hospices hebben sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw geleid tot een grote landelijke beweging.
De overheid heeft zich hierin in toenemende mate betrokken getoond. Beroepsgroepen (via Palliactief
en Verenso), de Associatie van zelfstandige high care hospices, de expertisecentra palliatieve zorg,
het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), Stichting Agora, en de regionale netwerken palliatieve
zorg (Stichting Fibula) hebben door de jaren heen vele initiatieven genomen. Waar mogelijk worden de
krachten steeds meer gebundeld. Ook ontstaan geleidelijk vele vormen van onderwijs die ingaan op
deze zorgvraag.

In het tijdschrift Pallium, het vakblad over palliatieve zorg, heeft hoofdredacteur Rob Bruntink, op basis
van literatuur, een Wensenlijst voor palliatieve ziekenhuiszorg opgesteld (Pallium, februari 2013). Recent
hebben ook enkele zorgverzekeraars zich gebogen over hun visie op palliatieve zorg en de wijze waarop
zij zich willen gaan verhouden tot de verdere verbetering van deze zorg.
>>