background image
Handreiking voor de ontwikkeling, implementatie en verankering van palliatieve zorg in grote organisaties, juni 2013
6
De praktijk

In deze handreiking leest u over de ervaring van de eerdergenoemde organisaties. Zo beschrijven wij
de ontwikkelings- en implementatieprocessen bij programma's palliatieve zorg en vindt u voorbeelden
uit deze programma's (zie bijlage 1). Tijdens een aantal bijeenkomsten met professionals en managers
uit andere zorgorganisaties (zie bijlage 5) in Nederland en in interviews met enkele pioniers (zie bijlage
4) is door ons doorgevraagd hoe zij hebben gebouwd aan een structurele verbetering van palliatieve
zorg in hun organisaties. Hieruit bleek dat er sprake is van een groot scala aan initiatieven. Professionals
nemen alleen of met steun van collega's, stafmedewerkers en besturen met veel bezieling, kleine en/of
grotere initiatieven om palliatieve zorg te verbeteren. Uit al die interviews kunnen we constateren dat er
zowel sprake is van langzame als snelle ontwikkelingen en implementaties, en op diverse plaatsen zelfs
van borging van palliatieve zorg.

In de periode dat wij deze handreiking ontwikkelden, vond ook het symposium `Palliatieve zorg in
het ziekenhuis - met een transmurale knipoog' plaats op 12 april 2012 in Congrescentrum Papendal
te Arnhem. Het symposium was een initiatief van Joep Douma, internist-oncoloog van ziekenhuis
Rijnstate, in nauwe samenwerking met Kris Vissers, hoogleraar Pijn en Palliatieve Geneeskunde van
UMC St Radboud. Uit de reacties op deze bijeenkomst bleek dat veel organisaties behoefte hebben
aan een stroomversnelling en waar mogelijk aan een organisatiebrede aanpak voor palliatieve zorg.

Zowel tijdens dit symposium als uit onze interviewervaringen en bijeenkomsten met collega's uit diverse
zorgorganisaties bleek echter ook de weerbarstigheid; `Mijn organisatie wil, of kan (nog) niet beseffen
hoe urgent het is dat we de palliatieve zorg gaan verbeteren'. De prioriteit van zorgorganisaties ligt
kennelijk vaak nog niet bij de palliatieve zorg. De grote vraag is: hoe creŽren we draagvlak? Moeten
we klein beginnen, of moeten we samen met de werkvloer en de raad van bestuur naar een ambitieus
strategisch programma, ziekenhuis- of verpleeghuiskoepelbreed, streven? Palliatieve zorg is zoveel
omvattend, wat is de eerste stap: een consultteam palliatieve zorg in de keten, of eerst zorgen voor
protocollen en onderwijs? Waar moeten we beginnen, en kan het sneller en effectiever? Hoe zorgen we
dat het programma een middel blijft en niet een checklist wordt die voorbijgaat aan de behoeften van
de patiŽnt en zijn of haar naasten?
Aandacht

In deze handreiking beschrijven we de aandacht die professionals en hun organisaties moeten geven
aan de inhoud, de processen en aan de structuren die leiden tot een breed gedragen programma
palliatieve zorg. De aandacht voor `genezen' (cure) in onze samenleving kan ťn moet in een betere
balans komen met het verzorgen (care). Gerichte aandacht voor palliatieve zorg is goed voor patiŽnten,
naasten, betrokken hulpverleners en voor hun organisaties. Het is daarnaast goed voor de samenleving
als geheel. Wanneer we er door de inzet van palliatieve zorg in slagen om de last van het ziek-zijn
zodanig te beperken, dat er ruimte komt voor patiŽnten, naasten en hulpverleners om in de moeilijke
momenten van het leven talenten en verlangens samen te (her)beleven, de essentiŽle waarden van
het bestaan af te tasten ťn liefde en zorgzaamheid over en weer te ervaren, dan winnen sterven en
rouwverwerking aan waarde.