background image
Handreiking voor de ontwikkeling, implementatie en verankering van palliatieve zorg in grote organisaties, juni 2013
9
Samenvatting

De wens om de palliatieve zorg te verbeteren kan zowel vanuit de dagelijkse praktijk komen, bijvoorbeeld
vanuit professionals met een vernieuwende visie en de drive te komen tot een daadwerkelijke
zorgverbetering, als van bovenaf, bijvoorbeeld geÔnspireerd door goede voorbeelden, of door nieuwe
protocollen of richtlijnen. Klachten van patiŽnten en hun naasten en `schrijnende' casuÔstiek, aangebracht
door eigen hulpverleners, blijken eveneens aanleiding te kunnen zijn om meer aandacht te willen geven
aan palliatieve zorg. Ook kan de druk tot verbetering komen vanuit de overheid, de zorgverzekeraars
en de patiŽntenorganisaties.

In deze handreiking wordt beschreven hoe grote organisaties, zoals ziekenhuizen of (lokale of regionale
koepel-)organisaties voor verpleging en verzorging een programma palliatieve zorg kunnen ontwikkelen,
implementeren en verankeren. Een programma palliatieve zorg bestaat uit gespecificeerde en op elkaar
afgestemde activiteiten en maatregelen en is gericht op het verlenen van palliatieve zorg met als doel
het realiseren van de hoogst mogelijke kwaliteit van leven voor patiŽnten voor wie geen genezing meer
mogelijk is en voor hun naasten, alsmede dat patiŽnten kunnen sterven op de plek die zij wensen,
respectievelijk de plaats die bij hun levensverhaal past. Deze handreiking is ontwikkeld met steun van
een subsidie van ZonMw. Er is gebruik gemaakt van literatuuronderzoek, interviews met enkele pioniers,
een expertmeeting en de commentaren van referenten op enkele conceptversies.
Van twee organisaties voor verpleging en verzorging (Laurens en Lelie zorggroep) en een
opleidingsziekenhuis (het Maasstad Ziekenhuis) uit Rotterdam wordt hun programma palliatieve zorg
beschreven. Binnen deze organisaties hebben de uitwisseling van visie en ervaring en de inzet van
expertise en bevlogenheid, in relatief korte tijd tot grote aanpassingen van het beleid geleid. Versterking
van het draagvlak bij de besturen, een planmatige aanpak, het gebruikmaken van beschikbare kennis
en ervaring, transmurale samenwerking en het rekeninghouden met behoeften van de verschillende
betrokkenen, bleken essentiŽle voorwaarden voor een organisatiebrede aandacht voor palliatieve zorg.

Succesvolle implementatie vereist een goede voorbereiding en planning en een systematische en
organisatiebrede aanpak. Aan de hand van een stappenplan, dat is toegespitst op de palliatieve zorg,
zijn de wijze waarop de drie hiervoor genoemde organisaties hun programma hebben ontwikkeld,
geÔmplementeerd en verankerd in de organisatie en de belemmerende en bevorderende factoren
die zij hebben ervaren tijdens de ontwikkeling, implementatie en verankering in kaart gebracht. Het
stappenplan biedt een op het implementatiemodel van Grol en Wensing gebaseerde leidraad om
zelf een programma palliatieve zorg te ontwikkelen en te implementeren. Het bestaat uit verschillende
onderdelen: het ontwikkelen van een voorstel voor verandering, het in kaart brengen van de bestaande
situatie, het maken van een analyse van de doelgroep en setting, het ontwikkelen en kiezen van
interventies en strategieŽn, het uitvoeren van het implementatieplan en tot slot het (continu) evalueren
en bijstellen. Al naar gelang de eigen situatie kan dit stappenplan aangepast en gebruikt worden om
daadwerkelijk aan de slag te gaan met de ontwikkeling van een eigen programma palliatieve zorg. De
couleur locale, de missie en visie van een organisatie spelen hierbij een belangrijke rol.